छोटो उत्तर
प्रतिवेदन कुनै घटना, भ्रमण वा कामको तथ्यमा आधारित लिखित विवरण हो। यसमा क्रमैसँग शीर्षक, प्रतिवेदन पाउने व्यक्ति वा निकाय, विषय, परिचय वा पृष्ठभूमि, उद्देश्य, मुख्य विवरण, निष्कर्ष, सुझाव, र अन्त्यमा प्रतिवेदकको नाम, पद, सही र मिति लेखिन्छ। भाषा तेस्रो पुरुष र भूतकालमा, छोटो र तथ्यमै राखिन्छ।
विद्यालयमा कार्यक्रम भयो, कक्षा शैक्षिक भ्रमणमा गयो, कार्यालयले कर्मचारीलाई स्थलगत अनुगमनमा पठायो — अनि कसैले भन्छ, "प्रतिवेदन बुझाउनू।" प्रतिवेदन निबन्ध होइन, समाचार पनि होइन: यो के भयो, कसरी भयो र अब के गर्नुपर्छ भन्ने तथ्यको व्यवस्थित विवरण हो। यहाँ यसको ढाँचा, प्रकार, र विद्यालय र कार्यालय दुवैका लागि चारवटा पूरा नमुना छन्।
यस पृष्ठमा
- प्रतिवेदन भनेको के हो
- प्रतिवेदनका प्रकार
- प्रतिवेदनको ढाँचा: कुन भाग कहाँ आउँछ
- नमुना १: विद्यालयको वार्षिकोत्सवको प्रतिवेदन
- नमुना २: शैक्षिक भ्रमणको प्रतिवेदन
- नमुना ३: स्थलगत अनुगमनको प्रतिवेदन (कार्यालय वा संस्था)
- नमुना ४: मासिक प्रगति प्रतिवेदन
- परीक्षामा प्रतिवेदन लेख्दा
- परियोजना कार्य वा इन्टर्नसिपको प्रतिवेदन: आवरण पृष्ठ
- प्रतिवेदन लेख्दा हुने सामान्य गल्ती
प्रतिवेदन भनेको के हो
प्रतिवेदन (report) कुनै घटना, कार्यक्रम, भ्रमण, अनुसन्धान वा कामको अवधिमा के देखियो र के भयो भन्ने तथ्यलाई क्रमबद्ध गरी सम्बन्धित व्यक्ति वा निकायलाई बुझाइने लिखित विवरण हो। यसलाई पढ्ने मान्छे घटनास्थलमा थिएन, त्यसैले उसले प्रतिवेदन पढेरै निर्णय लिन सकोस् भन्ने गरी लेखिन्छ।
निबन्धमा लेखकको विचार मुख्य हुन्छ; प्रतिवेदनमा तथ्य। समाचारले सबैलाई सूचना दिन्छ; प्रतिवेदन कसैले माग गरेकोलाई बुझाइन्छ र प्रायः अन्त्यमा सुझाव पनि हुन्छ। टिप्पणीले निर्णयका लागि प्रस्ताव राख्छ; प्रतिवेदनले त्यो निर्णयका लागि चाहिने विवरण दिन्छ।
प्रतिवेदनका प्रकार
| प्रकार | के बारे | उदाहरण |
|---|---|---|
| घटना वा कार्यक्रम प्रतिवेदन | एकपटक भएको कार्यक्रम वा घटना | वार्षिकोत्सव, खेलकुद सप्ताह, रक्तदान कार्यक्रम, आगलागी |
| भ्रमण प्रतिवेदन | कुनै ठाउँको भ्रमण र त्यहाँबाट सिकेको कुरा | शैक्षिक भ्रमण, अवलोकन भ्रमण, अध्ययन भ्रमण |
| स्थलगत अनुगमन प्रतिवेदन | कामको स्थलमा गई देखिएको अवस्था | आयोजनाको अनुगमन, विद्यालय निरीक्षण, फिल्ड भिजिट |
| प्रगति प्रतिवेदन | कुनै अवधिमा भएको कामको लेखाजोखा | मासिक, त्रैमासिक वा वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |
| छानबिन वा जाँचबुझ प्रतिवेदन | उजुरी वा समस्याको खोजी र निष्कर्ष | छानबिन समितिको प्रतिवेदन |
| अनुसन्धान वा परियोजना प्रतिवेदन | प्रश्न, विधि, तथ्यांक र निष्कर्ष | परियोजना कार्य, सर्वेक्षण, इन्टर्नसिप प्रतिवेदन |
प्रतिवेदनको ढाँचा: कुन भाग कहाँ आउँछ
- 1शीर्षक — प्रतिवेदन केको हो, छोटो र स्पष्ट: "वार्षिकोत्सव कार्यक्रमको प्रतिवेदन"।
- 2प्राप्तकर्ता — जसलाई बुझाउने: श्रीमान् प्रधानाध्यापक ज्यू, श्रीमान् प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत ज्यू। कक्षाको उत्तरमा प्रश्नले नमागे यो भाग छोडिन्छ।
- 3विषय — एक वाक्यमा।
- 4परिचय वा पृष्ठभूमि — के, कहिले, कहाँ, कसको आयोजनामा र किन।
- 5उद्देश्य — कार्यक्रम वा भ्रमण किन गरियो; दुई–चार बुँदा।
- 6विधि वा प्रक्रिया — भ्रमण, अनुगमन वा सर्वेक्षणमा कसरी जानकारी लिइयो। घटना प्रतिवेदनमा यो भाग प्रायः हुँदैन।
- 7मुख्य विवरण वा प्राप्ति — क्रमैसँग के भयो वा के देखियो; अंक, संख्या र नाम सहित।
- 8निष्कर्ष — सबै विवरणबाट निस्कने मुख्य कुरा, दुई–तीन वाक्यमा।
- 9सुझाव — अबको काम के गर्दा राम्रो हुन्छ; बुँदामा। लेखकको राय आउने एउटै भाग यही हो।
- 10प्रतिवेदक र मिति — नाम, पद वा कक्षा, सही, र मिति। समितिको प्रतिवेदनमा सबै सदस्यको नाम र सही।
नमुना १: विद्यालयको वार्षिकोत्सवको प्रतिवेदन
कक्षा ११ र १२ को नेपालीमा प्रायः यस्तै घटना प्रतिवेदन लेख्न दिइन्छ। नमुनाका नाम, मिति र संख्या काल्पनिक हुन्।
नमुना २: शैक्षिक भ्रमणको प्रतिवेदन
भ्रमण प्रतिवेदनमा यात्राको दिनचर्याभन्दा त्यहाँ के देखियो र के सिकियो भन्ने कुरा मुख्य हुन्छ। यात्राको विवरण छोटो राख्नुहोस्।
नमुना ३: स्थलगत अनुगमनको प्रतिवेदन (कार्यालय वा संस्था)
कार्यालय, नगरपालिका, बैंक वा संस्थामा कर्मचारीले फिल्डमा गएर लेख्ने प्रतिवेदन यस्तो हुन्छ। यसमा देखिएको अवस्था र गर्नुपर्ने काम छुट्टाछुट्टै लेख्नुहोस्, ताकि निर्णय गर्ने व्यक्तिले सिधै सुझाव पढ्न सकोस्।
नमुना ४: मासिक प्रगति प्रतिवेदन
प्रगति प्रतिवेदनमा लक्ष्य र प्रगति छेउछाउ राख्दा पढ्न सजिलो हुन्छ। बाँकी कामको कारण पनि लेख्नुहोस्।
| क्र.सं. | काम | मासिक लक्ष्य | प्रगति | कैफियत |
|---|---|---|---|---|
| १ | नयाँ सदस्य दर्ता | ४० जना | ३२ जना | चाडपर्वले घरदैलो कार्यक्रम एक हप्ता ढिला |
| २ | बचत संकलन | रु. ५,००,००० | रु. ५,४५,००० | लक्ष्यभन्दा बढी |
| ३ | ऋण असुली | रु. ३,००,००० | रु. २,६०,००० | ३ जनाको किस्ता बाँकी, ताकेता गरिएको |
| ४ | सदस्य तालिम | १ पटक | १ पटक | २५ जना सहभागी |
परीक्षामा प्रतिवेदन लेख्दा
- प्रश्नले दिएको विवरण नै प्रयोग गर्नुहोस्: ठाउँ, मिति र कार्यक्रम प्रश्नमा दिइएको भए त्यसैअनुसार लेख्नुहोस्; नदिएको भए विश्वासयोग्य विवरण आफैं राख्नुहोस्।
- शब्द सीमा र अंकभार प्रश्नअनुसार: धेरै अंकको प्रश्नमा उद्देश्य, निष्कर्ष र सुझाव छुट्टाछुट्टै शीर्षकमा लेख्दा परीक्षकले भाग सजिलै देख्छन्।
- ढाँचा नछुटाउनुहोस्: शीर्षक, विषय, परिचय, विवरण, निष्कर्ष, सुझाव, प्रतिवेदक र मिति — छोटो उत्तरमा पनि यी भाग देखिनुपर्छ।
- भाषा: तेस्रो पुरुष, भूतकाल, आदरार्थी क्रियापद ("प्रदान गर्नुभयो") र अंकमा संख्या।
परियोजना कार्य वा इन्टर्नसिपको प्रतिवेदन: आवरण पृष्ठ
लामो प्रतिवेदन (परियोजना कार्य, सर्वेक्षण, इन्टर्नसिप) छुट्टै आवरण पृष्ठ (cover page) बाट सुरु हुन्छ: माथि शीर्षक, बीचमा "… को आंशिक आवश्यकता पूरा गर्न प्रस्तुत" भन्ने वाक्य, अनि प्रस्तुतकर्ताको नाम, कक्षा वा रोल नम्बर, विद्यालय वा क्याम्पस, र तल "प्रस्तुत गरिएको: …" र मिति। त्यसपछि कृतज्ञता, विषयसूची, अनि माथिको ढाँचाअनुसार अध्याय आउँछन्।
अंग्रेजीमा इन्टर्नसिप प्रतिवेदन लेख्दै हुनुहुन्छ भने internship report format मा अध्यायसहितको ढाँचा छ।
प्रतिवेदन लेख्दा हुने सामान्य गल्ती
- निबन्धजस्तो भावनात्मक भाषा: "अविस्मरणीय दिन", "मन छुने कार्यक्रम"।
- मिति, ठाउँ, संख्या वा जिम्मेवार व्यक्तिको नाम नलेख्नु — प्रतिवेदनको आधार नै यिनै हुन्।
- निष्कर्ष र सुझाव मिसाउनु: निष्कर्षमा के भयो, सुझावमा के गर्ने।
- अन्त्यमा प्रतिवेदकको नाम, पद र मिति छुटाउनु।
- कार्यालयको प्रतिवेदनमा देखेको कुरा प्रमाणबिना लेख्नु: फोटो, कागजात वा भेटिएको व्यक्तिको नाम उल्लेख गर्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
प्रतिवेदन भनेको के हो?
कुनै घटना, कार्यक्रम, भ्रमण वा कामको तथ्यलाई क्रमबद्ध गरी सम्बन्धित व्यक्ति वा निकायलाई बुझाइने लिखित विवरण। यसमा के भयो, कसरी भयो, निष्कर्ष र अबको सुझाव हुन्छ।
प्रतिवेदनका मुख्य भाग कति र कुन कुन हुन्?
सामान्यतया शीर्षक, प्राप्तकर्ता, विषय, परिचय वा पृष्ठभूमि, उद्देश्य, विधि, मुख्य विवरण, निष्कर्ष, सुझाव, र प्रतिवेदकको नाम, पद, सही र मिति। छोटो घटना प्रतिवेदनमा विधि र उद्देश्य छोटकरीमा वा परिचयभित्रै लेखिन्छन्।
प्रतिवेदन र समाचारमा के फरक छ?
समाचार सबैका लागि हो र सबैभन्दा नयाँ वा महत्त्वपूर्ण कुरा पहिले राख्छ। प्रतिवेदन माग गर्ने व्यक्ति वा निकायलाई बुझाइन्छ, घटनाक्रम क्रमैसँग राख्छ र अन्त्यमा निष्कर्ष र सुझाव दिन्छ।
शैक्षिक भ्रमणको प्रतिवेदन कसरी लेख्ने?
पृष्ठभूमि (कुन कक्षा, कति जना, कहाँ, कहिले), उद्देश्य, भ्रमणको विधि, अवलोकन गरिएका स्थल र प्राप्त जानकारी, निष्कर्ष र सुझाव लेख्नुहोस्। यात्राको विवरण छोटो र सिकेको कुरा लामो राख्नुहोस्।
प्रतिवेदन कुन पुरुष र कालमा लेखिन्छ?
तेस्रो पुरुष र भूतकालमा: "कार्यक्रम सम्पन्न भयो", "टोलीले अवलोकन गर्यो"। सुझाव मात्र भविष्यतर्फ लेखिन्छ: "… गर्नुपर्ने"।
What is pratibedan in English?
Pratibedan (प्रतिवेदन) means a report: a factual, ordered account of an event, visit or piece of work, given to the person or office that asked for it, ending with conclusions and recommendations.
यस विषयमा
पत्र र निवेदन
जागिर र कार्यालयले माग्ने पत्रका ढाँचा र बनाउने टुल, नेपाली र अंग्रेजीमा।
आवेदन
- Job application letter format
- जागिरको लागि निवेदन बनाउने
- जागिरको निवेदन कसरी लेख्ने
- निवेदन बनाउने
- निवेदन लेख्ने तरिका
- Application for a character certificate
- Offer letter acceptance email and joining letter
- Recommendation letter
कार्यालयमा




