जाहेरी दरखास्त कसरी लेख्ने

जाहेरी दरखास्त भनेको कुनै कसूर भएको, भइरहेको वा हुन लागेको सूचना प्रहरीलाई दिने लिखित दरखास्त हो। अंग्रेजीमा यसलाई First Information Report (FIR) भनिन्छ — संहिताको आधिकारिक अंग्रेजी अनुवादमा पनि यही शब्द छ।

जाहेरी पीडितले मात्र दिने होइन: कसूर भएको थाहा पाउने जुनसुकै व्यक्तिले दिन सक्छ। निवेदनभन्दा यो फरक हो — निवेदनले कार्यालयसँग केही माग्छ, जाहेरीले प्रहरीलाई अनुसन्धान सुरु गर्ने आधार दिन्छ।

संहिताको दफा ४(१) ले जाहेरी "अनुसूची–५ बमोजिमको ढाँचामा" दिनुपर्ने भनेको छ। ढाँचाको माथि "श्री … प्रहरी कार्यालय" र प्रहरीले भर्ने दर्ता नम्बर र मितिको ठाउँ हुन्छ, त्यसपछि यी बुँदा:

1. 1जाहेरी दिने व्यक्ति — नाम, थर, टोलसहितको ठेगाना र फोन नम्बर।
2. 2कुन कानून वा मुद्दाबारे — चोरी, ठगी, कुटपिट जस्तो कसूरको नाम।
3. 3कसूर गर्ने व्यक्तिको नाम, थर र ठेगाना — थाहा नभए "थाहा नभएको" लेख्नुहोस्।
4. 4कसूर गर्ने व्यक्तिको बाबु/आमाको नाम — थाहा भएसम्म।
5. 5हुलिया र चिनिने अन्य विवरण — उमेर, कद, लुगा, सवारी साधन, बोली।
6. 6कसूरको विवरण, पाँच भागमा: (क) स्थान, मिति र समय; (ख) घटनाको विवरण; (ग) कसूरको प्रकृति; (घ) सबुद प्रमाण; (ङ) अन्य विवरण।
7. 7घोषणा — "यो दरखास्तको व्यहोरा ठिक साँचो छ, झुट्टा व्यहोरा लेखेको ठहरे कानून बमोजिम सहुँला बुझाउँला", र अनुसन्धान वा मुद्दामा बोलाएमा उपस्थित हुने प्रतिबद्धता। अन्त्यमा सही र मिति।

1. 1सम्बोधन र विषय। "श्रीमान् प्रहरी प्रमुख ज्यू, श्री जिल्ला प्रहरी कार्यालय, …" र एक लाइनको विषय — "मोटरसाइकल चोरी भएको सम्बन्धमा।"
2. 2छोटो अनुरोध। तपसिलमा लेखेबमोजिमको कसूरमा अनुसन्धान गरी कारबाही गरिपाऊँ भन्ने एक-दुई वाक्य।
3. 3सात बुँदा क्रमैसँग भर्नुहोस्। बुँदा नछोड्नुहोस्; थाहा नभएको ठाउँमा "थाहा नभएको" लेख्नुहोस्।
4. 4घटना समयक्रममा लेख्नुहोस् — पहिले के भयो, त्यसपछि के। मिति र घडीको समय, ठाउँको नाम, नम्बर प्लेट, रकम — जति निश्चित, उति राम्रो। आफ्नो अनुमान र रिस होइन, देखेको र थाहा भएको कुरा।
5. 5प्रमाणको सूची बनाउनुहोस् — CCTV फुटेज, फोटो, रसिद, ब्लुबुक, मेसेजको स्क्रिनसट, साक्षीको नाम र फोन। सक्कल आफूसँग राखी प्रतिलिपि संलग्न गर्नुहोस्।
6. 6घोषणा र सही। अनुसूची–५ को घोषणा वाक्य राखेर सही गर्नुहोस् र मिति लेख्नुहोस्।
7. 7दुई प्रति बनाउनुहोस् — एउटा बुझाउने, अर्को भरपाईसहित आफूसँग राख्ने।

संहिताअनुसार जाहेरी नजिकको प्रहरी कार्यालयमा यथाशीघ्र दिनुपर्छ, र नेपाल प्रहरीका अनुसार नजिकको जुनसुकै प्रहरी कार्यालयमा दिन सकिन्छ। घटना अर्को क्षेत्रको भए त्यो कार्यालयले सम्बन्धित कार्यालयमा पठाउँछ (दफा ७)।

लेख्न नसक्नेले मौखिक रूपमा भने पनि हुन्छ: प्रहरीले अनुसूची–५ को ढाँचामा लेखेर पढेर सुनाउँछ र सही गराउँछ (दफा ४(२))। हुलाक, मानिस वा विद्युतीय माध्यमबाट आएको जाहेरी पनि प्रहरीले दर्ता गरी भरपाई दिनुपर्छ (दफा ४(३))।

दर्ता भएपछि अनुसूची–६ को भरपाई लिनुहोस् — दर्ता नम्बर, मिति, कार्यालयको छाप र दर्ता गर्ने प्रहरीको नाम र पदसहित। पछि सोधपुछ गर्दा यही दर्ता नम्बर चाहिन्छ।

प्रहरीले जाहेरी दर्ता गर्न इन्कार गरे संहिताको दफा ५ ले बाटो दिएको छ: त्यही जाहेरी साथ राखेर जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालय वा माथिल्लो प्रहरी कार्यालयमा उजुरी दिनुहोस्। उसले उजुरी दर्ता गरी जाहेरी प्रहरीमा पठाउँछ, र प्रहरीले दर्ता गर्नुपर्छ।

प्रहरीबाहेक अरू निकायले अनुसन्धान गर्ने कसूरको (अनुसूची–२ का) हकमा भने त्यस्तो उजुरी प्रमुख जिल्ला अधिकारीसमक्ष जान्छ।

हदम्याद कसूरअनुसार फरक पर्छ र सम्बन्धित कानूनले तोक्छ; तोकिएको नभए जहिलेसुकै मुद्दा चलाउन सकिने संहिताको व्यवस्था छ। तर ढिलो गर्दा प्रमाण हराउँछ — CCTV फुटेज केही दिनमै मेटिन्छ, साक्षीले बिर्सन्छन्। घटनाको सकेसम्म चाँडो दिनुहोस्, र आफ्नो कसूरको हदम्याद थाहा नभए वकिलसँग सोध्नुहोस्।

• "केही दिनअघि", "बेलुकातिर" — मिति र समय अनुमानित नै भए पनि सकेसम्म निश्चित लेख्नुहोस्।
• घटनाको सट्टा आरोप र रिस — के भयो भन्ने लेख्नुहोस्, को कस्तो मान्छे हो भन्ने होइन।
• प्रमाणको उल्लेख नै नगर्नु — छ भने सूचीमा राख्नुहोस्, नभए "छैन" भन्नुहोस्।
• घोषणा र सही छुटाउनु — सही नभएको जाहेरी पूरा हुँदैन।
• भरपाई नलिनु — दर्ता नम्बर नभए पछि जाहेरी दिएको प्रमाण हुँदैन।

• आपत्कालीन अवस्थामा १०० मा फोन गर्नुहोस्। नेपाल प्रहरीको टोल फ्री नम्बर १६६००१४१५१६ हो।
• नेपाल प्रहरीको वेबसाइटमा "उजुरी तथा गुनासो फारम" र मोबाइल एपमा घटना रिपोर्ट गर्ने सुविधा छ। फौजदारी मुद्दाका लागि भने कार्यालयमा जाहेरी दिएर भरपाई लिनु सुरक्षित हुन्छ।
• अनलाइन ठगी, फेसबुक वा सामाजिक सञ्जालको अपराध: साइबर ब्युरो, भोटाहिटी, काठमाडौं — ०१-५३१९०४४, cyberbureau@nepalpolice.gov.np। स्क्रिनसट र लिङ्क सुरक्षित राख्नुहोस्।
• विदेश जानका लागि चाहिने "पुलिस रिपोर्ट" (प्रहरी चारित्रिक प्रमाणपत्र) जाहेरी होइन — त्यसका लागि पुलिस रिपोर्ट अनलाइन हेर्नुहोस्।