छोटो उत्तर
घर बहाल सम्झौतामा यी कुरा अनिवार्य लेखिनुपर्छ: घरधनी र बहालवाला दुवैको पूरा नाम, नागरिकता नम्बर र फोन; कुन कोठा, कुन तल्ला र के के सुविधा; भाडा अंक र अक्षर दुवैमा, कति गते तिर्ने सहित; धरौटी कति दिनभित्र र के काटेर फिर्ता हुने; सूचना अवधि (नेपालमा ३५ दिन चलनचल्तीको); र बिजुली, पानी तथा मर्मत कसको जिम्मा।
नेपालमा अधिकांश बहाल सम्झौता छिमेकीबाट सापटी लिएको कागज सारेर लेखिन्छ, र त्यसैले पछि झगडा हुने कुराहरू — धरौटी कहिले फिर्ता, मर्मत कसले गर्ने, कति दिनअघि भन्नुपर्ने — प्रायः छुट्छन्। यहाँ ती कुरा एक एक गरी छन्।
यस पृष्ठमा
दुवै पक्ष स्पष्ट चिनिनुपर्छ
नाम मात्र लेखेर पुग्दैन। विवाद परेमा कागजले को हो भनी छुट्याउन सक्नुपर्छ, र त्यसका लागि नागरिकता नम्बर र फोन नम्बर दुवै चाहिन्छ।
- घरधनी — पूरा नाम, ठेगाना, नागरिकता नं., फोन।
- बहालवाला — पूरा नाम, स्थायी ठेगाना, नागरिकता नं., फोन।
- साक्षी — दुई जना, नाम र नागरिकता नं. सहित। अनिवार्य होइन, तर भएमा कागज धेरै बलियो हुन्छ।
कोठा कुन हो, स्पष्ट लेख्नुहोस्
"दोस्रो तल्ला" भन्ने लेखाइले पछि प्रश्न उठाउँछ। कति कोठा, कुन तल्ला, बाथरुम साझा हो कि छुट्टै, पार्किङ छ कि छैन — यी सबै लेखिनुपर्छ।
पानीको ट्यांकी, छत प्रयोग गर्न पाइने कि नपाइने जस्ता कुरा पनि यहीँ लेख्दा राम्रो। यी सानो देखिने कुरा हुन्, तर बहालवाला र घरधनीबीचको अधिकांश झगडा यिनैबाट सुरु हुन्छ।
भाडा अंक र अक्षर दुवैमा
रकम अंकमा मात्र लेखिएको कागजमा पछि थप्न सजिलो हुन्छ। अक्षरमा पनि लेखेपछि त्यो सम्भावना हट्छ — यो सानो बानी हो, तर यसैले धेरै विवाद रोकेको छ।
कति गते तिर्ने पनि लेख्नुहोस्। "महिनाको सुरुमा" भन्दा "हरेक महिनाको ५ गतेभित्र" स्पष्ट हुन्छ।
धरौटी — कहिले र कति फिर्ता
नेपालमा प्रायः एक देखि तीन महिनाको भाडा बराबर धरौटी लिइन्छ। तर कति लिइयो भन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो — कहिले, र कति काटेर फिर्ता हुन्छ।
कागजमा यसो लेख्नुहोस्: कोठा खाली गरेको कति दिनभित्र फिर्ता हुने, र के के कारणले मात्र काट्न पाइने। सामान्य टुटफुट (साधारण घिसाइ) का लागि काट्न नपाइने भनेर लेखिदिँदा बहालवालालाई सुरक्षा हुन्छ, र घरधनीलाई पनि पछि आरोप लाग्दैन।
सूचना अवधि — ३५ दिन नेपालमा चलनचल्तीको हो
कोठा छोड्नुअघि वा खाली गर्न भन्नुअघि कति दिनको सूचना दिनुपर्ने भन्ने कुरा लेखिएन भने पछि दुवैलाई मर्का पर्छ। नेपालमा ३५ दिन सामान्य चलन हो, तर तपाईंहरूले सहमति गरेको जुनसुकै अवधि लेख्न सकिन्छ — लेखिएकै हुनुपर्छ।
लिखित सूचना भनी लेख्नुहोस्। फोनमा भनेको कुरा पछि प्रमाणित गर्न सकिँदैन।
बिजुली, पानी र मर्मत कसको जिम्मा
यो खण्ड नभएको सम्झौता अधुरो हो। बिजुली, पानी, इन्टरनेट, फोहोर — कुन कसले तिर्ने, मिटर छुट्टै छ कि साझा, यी लेख्नुहोस्।
मर्मतमा सामान्य नियम यस्तो हुन्छ: संरचनात्मक मर्मत (छत चुहिनु, पर्खाल चर्किनु) घरधनीको, र दैनिक प्रयोगबाट बिग्रेको (धारा, स्विच, ढोकाको ह्यान्डल) बहालवालाको। यो नियम कागजमा लेखिदिँदा पछि तर्क गर्नु पर्दैन।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
बहाल सम्झौता दर्ता गर्नुपर्छ?
सामान्य आवासीय बहालका लागि दर्ता अनिवार्य होइन, र दुवै पक्षले सहीछाप गरेको लिखित सम्झौता नै काम लाग्छ। तर व्यावसायिक प्रयोजन वा लामो अवधिको भए वडा कार्यालयमा सोध्नुहोस् — नगरपालिकाअनुसार फरक पर्न सक्छ।
कति प्रति बनाउने?
कम्तीमा दुई — घरधनी र बहालवाला दुवैसँग सहीछाप भएको एक एक प्रति हुनुपर्छ। साक्षी राखेको भए तीन प्रति बनाउँदा राम्रो।
नेपालीमा लेख्ने कि अंग्रेजीमा?
नेपालमा प्रयोग हुने भए नेपालीमै लेख्नुहोस् — कार्यालय र अदालतले नेपाली स्वीकार्छन्, र दुवै पक्षले बुझ्ने भाषा हुनु नै मुख्य कुरा हो। कम्पनी वा विदेशी पक्ष संलग्न भए अंग्रेजी उपयुक्त हुन्छ।
यस विषयमा
सम्झौता र कानुनी कागज
घर, जग्गा, सवारी, ऋण वा व्यवसायका सम्झौताका ढाँचा, र सँगै चाहिने कागज।
Agreement papers in Nepal — पूरा विषय एकै ठाउँमा
सम्झौता
- House rent agreement (घर बहाल)
- घर बहाल सम्झौता कसरी लेख्ने
- घर बहाल कर
- Land sale agreement (बैना)
- बैना कसरी लेख्ने
- जग्गा पास खर्च
- Land lease (जग्गा भाडा)
- Vehicle sale agreement
- नामसारी
- Loan agreement (तमसुक)
- House construction contract
- Partnership agreement
- Employment contract (करार)
कानुनी कागज




